Home » Trẻ em » Chăm sóc trẻ khiếm thính

Khiếm thính là tình trạng suy giảm một phần hoặc mất hẳn toàn bộ khả năng nghe. Theo cách nói phổ thông, khiếm thính bao gồm điếc lãng tai (nghễnh ngãng). Người ta còn dùng từ “điếc-câm” để chỉ dạng khiếm thính nặng, xảy ra ngay sau khi sinh hoặc rất sớm trong những năm đầu đời khiến đứa trẻ không có khả năng phát triển ngôn ngữ bình thường và kết quả là không nói được (“câm” là hệ quả thứ phát sau tật “điếc”).

        Mọi trẻ em bình thường trước khi biết nói và trong khi đang tập nói đều trải qua một giai đoạn tiếp thu và lĩnh hội ngôn ngữ, trong đó cơ quan thính giác (tai) đóng một vai trò hết sức quan trọng. Hầu hết trẻ em có được một trình độ và kỹ năng sử dụng ngôn ngữ nói khá thành thạo lúc bắt đầu vào trường tiểu học (6-7 tuổi). Một tình trạng khiếm thính có mức độ càng nặng (mất thính lực từ 60dB(**) trở lên) và thời điểm khởi phát càng sớm (ngay trong ba năm đầu đời) thì sự tiếp thu, lĩnh hội và khả năng sử dụng ngôn ngữ của trẻ càng bị ảnh hưởng nặng nề. Chỉ riêng tên gọi “điếc-câm” cũng đủ nói lên mức độ ảnh hưởng trầm trọng này.

        Khiếm thính là loại khuyết tật “khó nhìn thấy được”, vì thế những phụ huynh có con nhỏ nên học biết cách để phát hiện. Những dấu hiệu sau đây có thể khiến ta nghi ngờ trẻ bị khiếm thính:

  • Trẻ dưới 3 tháng: không giật mình khi nghe tiếng động lớn; không dịu tiếng khóc khi được mẹ dỗ dành bằng lời nói.
  • Trẻ 3-6 tháng tuổi: không quay đầu về phía có âm thanh; không phản ứng với giọng nói của mẹ; không biết chơi một mình với những tiếng động do tự mình phát ra (vd. tiếng bập bẹ hoặc tiếng phì phèo nước bọt ở miệng).
  • Trẻ 6-10 tháng tuổi: không phản ứng khi được gọi tên; không hiểu được những từ đơn giản như: chào, ạ, ông, bà, cha, mẹ…
  • Trẻ 10-18 tháng tuổi: không thể hiểu và làm theo những yêu cầu đơn giản của người lớn; không phát triển khả năng nghe và hiểu lời nói.
  • Trẻ 18-24 tháng tuổi: không nói được cả những âm đơn giản như “ba-ba”, “ma-ma”…
  • Ở mọi tuổi: không phản ứng với những tiếng động xung quanh hoặc chỉ phản ứng với những tiếng động rất lớn; thường dùng tiếng khóc, tiếng la hoặc điệu bộ để bày tỏ những nhu cầu và ước muốn; thường nhìn chăm chú vào người lớn đang nói hơn là dùng tai để nghe…

        Đối với trẻ có mức độ giảm thính lực nhẹ và trung bình, tình trạng khuyết tật có khi khó phát hiện. Trẻ có thể chậm biết nói hoặc nói ngọng. Đôi khi không có dấu hiệu gì bất thường, cho đến khi đi học mới có biểu hiện nghễnh ngãng, không hiểu hết lời giáo viên nói nên kết quả học tập kém.

        Giảm thính lực có thể kèm theo các triệu chứng sốt, đau tai và chảy mủ tai như trong trường hợp viêm tai giữa, viêm tai-xương chũm.

        Khi thấy con mình có những biểu hiện trên, phụ huynh nên đưa trẻ đến Trung tâm Tai Mũi Họng để được khám tai và đo thính lực xem trẻ có bị tật khiếm thính hay không. Đo thính lực là phương pháp quan trọng nhất để chẩn đoán, xếp loại và đánh giá mức độ của tật khiếm thính.

Tật khiếm thính có thể chữa trị và phòng ngừa được không? Máy trợ thính có tác dụng gì?

        Điều này còn tùy thuộc vào nguyên nhân gây khiếm thính, cũng như mức độ và vị trí tổn thương của cơ quan thính giác.

        Trường hợp giảm thính lực do nhiễm trùng tai giữa, nếu được phát hiện kịp thời và điều trị đúng cách, thính lực của trẻ có thể hồi phục trở lại. Giữ vệ sinh tai-mụi-họng và chữa trị kịp thời những viêm nhiễm ở những bộ phận này cũng là cách phòng ngừa hữu hiệu tật khiếm thính mắc phải ở trẻ em.

        Trường hợp các nguyên nhân xảy ra trước lúc sinh, trong lúc sinh hoặc di chứng sau viêm não-màng não, tổn thương có tính chất vĩnh viễn, trẻ không thể hồi phục được thính lực và phải mang khuyết tật suốt đời. Một số lớn trẻ này bị tật khiếm thính do di truyền hoặc chưa biết rõ nguyên nhân nên việc phòng ngừa có nhiều khó khăn. Những biện pháp như quản lý tốt thai phụ, hạn chế các san chấn sản khoa, tránh sử dụng các thuốc gây độc cho thính giác khi mang thai, tiêm chủng và nuôi con bằng sữa mẹ cho trẻ nhỏ… cũng góp phần thiết thực vào việc phòng ngừa.

        Một khi trẻ mang tật khiếm thính vĩnh viễn, việc mang máy trợ thính là một biện pháp cần thiết. Máy trợ thính là một dụng cu đặc biệt dùng để khuếch đại cường độ âm thanh. Đa số trẻ khiếm thính, kể cả những trẻ bị điếc sâu (giảm thính lực trên 90dB) đều còn sót lại một phần khả năng nghe. Vì thế, nhờ sự khuếch đại âm thanh của máy trợ thính, trẻ có thể dùng phần thính lực còn lại này để nhận biết và phân biệt các âm thanh trong môi trường sống xung quanh. Máy trợ thính chỉ giúp trẻ nghe được tốt hơn chứ không thể chữa trị tật khiếm thính của trẻ. Kể từ khi được đeo, máy trợ thính sẽ trở thành người bạn đồng hành suốt đời của trẻ. Hiệu quả của việc mang máy sẽ được phát huy tối đa nếu máy được cho trẻ đeo sớm (ngay từ giai đoạn 0-3 tuổi), đeo suốt ngày và đeo mỗi ngày (trừ lúc trẻ tắm hoặc ngủ) và máy phải luôn ở trong tình trạng hoạt động tốt.

Phương pháp giáo dục trẻ khiếm thính có gì đặc biệt?

        Trong quá khứ, nhiều phương pháp giao tiếp dùng cách ra dấu bằng tay, nhìn môi người đang nói, cùng nhiều kiểu luyện nghe, luyện phát âm mang tính chất áp đặt đã được áp dụng trong các trường chuyên biệt dành riêng cho trẻ khiếm thính. Xu hướng hiện nay lấy phương pháp khẩu truyền (oral communication) với sự hỗ trợ của máy trợ thính làm phương tiện chủ yếu giúp trẻ rèn luyện khả năng nghe-nói.

        Can thiệp sớm (early intervention) là biện pháp phát hiện và bắt đầu giáo dục cho trẻ khiếm thính ngay từ lứa tuổi 0-6, tức là lúc trẻ chưa đến trường. Bên cạnh đó, cơ cấu giáo dục hội nhập (mainstreaming) cũng bảo đảm cho trẻ khiếm thính có thể vào học chung trong những trường lớp dành cho trẻ em bình thường với cùng một giáo trình như nhau. Điều khác biệt cơ bản là trẻ khiếm thính cần nhiều thời gian hơn để tiếp thu và cần có thêm sự hỗ trợ từ phía các giáo viên chuyên ngành, nhà thính học (audiologist) và chuyên viên chỉnh âm (speech therapist).

        Những trẻ không qua giai đoạn can thiệp sớm, được chẩn đoán và bắt đầu việc giáo dục sau 6 tuổi, có thể cần được dạy theo những giáo trình riêng và được học tại những trường chuyên dạy trẻ khiếm thính. Khi tật khiếm thính nằm trong bệnh cảnh trẻ đa khuyết tật (cùng lúc mắc nhiều tật khác nhau), đặc biệt khi có kèm các rối loạn thần kinh-vận động, đời sống của trẻ sẽ bị phụ thuộc nhiều vào sự chăm sóc của người khác.

        Trẻ khiếm thính cần được thông cảm và được yêu thương, và cần được cư xử như những con người bình thường. Không những chỉ giúp trẻ học ngôn ngữ, chúng ta còn phải chú trọng tất cả các mặt phát triển khác của trẻ về thể chất, tinh thần, trí thông minh và kỹ năng giao tiếp xã hội. Tuỳ theo khuynh hướng và khả năng, trẻ có thể được tiếp tục học lên các bậc cao đẳng, đại học hoặc được đào tạo một nghề nghiệp thích hợp để sau này tự nuôi sống bản thân, có ích cho gia đình và xã hội. Ở các nước, luật pháp có những điều qui định cụ thể bảo đảm cho trẻ khiếm thính, cũng như những trẻ khuyết tật khác, có quyền học tập và sau này tham gia các ngành nghề lao động như những người bình thường.

Theo Tâm lý trẻ em của Lê Khanh

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Kỹ năng cuộc sống